บทนำ
สวนดุสิตโพล มหาวิทยาลัยสวนดุสิต สำรวจความคิดเห็นประชาชนทั่วประเทศ เรื่อง “ดัชนีการเมืองไทย ประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2569” กลุ่มตัวอย่างจำนวน 2,181 คน ระหว่างวันที่ 24–27 มีนาคม 2569 เพื่อสะท้อนระดับความเชื่อมั่นของประชาชนต่อสถานการณ์การเมืองไทยในมิติต่าง ๆ ผ่านตัวชี้วัดจำนวน 25 ประเด็น โดยแต่ละตัวชี้วัดให้คะแนนเต็ม 10 คะแนน เพื่อนำมาประมวลเป็นภาพรวมของดัชนีการเมืองไทยในแต่ละเดือน
การสำรวจครั้งนี้ใช้วิธีการเก็บข้อมูลแบบผสมผสานทั้งการสำรวจทางออนไลน์และการลงพื้นที่ภาคสนาม (ออนไลน์ 30% ภาคสนาม 70%) โดยกำหนดสัดส่วนกลุ่มตัวอย่างให้สอดคล้องกับโครงสร้างประชากรในแต่ละภูมิภาค การเก็บข้อมูลภาคสนามดำเนินการโดยเครือข่ายทีมงานของสวนดุสิตโพล ขณะที่การเก็บข้อมูลทางออนไลน์เปิดให้ประชาชนร่วมตอบแบบสอบถามผ่านช่องทางของสวนดุสิตโพล เช่น เพจเฟซบุ๊ก และแพลตฟอร์ม X และหน้าเว็บไซต์
จากผลการสำรวจพบว่า ดัชนีการเมืองไทยเดือนมีนาคม 2569 ได้คะแนนเฉลี่ย 3.89 คะแนน ลดลงจากเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ที่ได้ 4.30 คะแนน สะท้อนให้เห็นว่าความเชื่อมั่นทางการเมืองของประชาชนปรับตัวลดลงอย่างชัดเจน
คะแนนลดลงทุกมิติ สะท้อนแรงกดดันจากสถานการณ์เศรษฐกิจและพลังงาน
การที่คะแนนดัชนีภาพรวมลดลงจาก 4.30 เหลือ 3.89 คะแนน และเกิดขึ้นในลักษณะที่ “ลดลงเกือบทุกตัวชี้วัด” แสดงให้เห็นว่าความเชื่อมั่นของประชาชนไม่ได้ลดลงเฉพาะบางประเด็น แต่เป็นการลดลงในเชิงระบบ ซึ่งสะท้อนแรงกดดันจากบริบทภายนอก โดยเฉพาะสถานการณ์พลังงานโลกและผลกระทบด้านค่าครองชีพ
เมื่อราคาพลังงานปรับตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ต้นทุนสินค้าและบริการเพิ่มขึ้นตาม ประชาชนจึงรับรู้ถึงภาระค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นโดยตรง ขณะที่มาตรการของรัฐยังถูกมองว่าเป็นเพียงการ “ประคองสถานการณ์” มากกว่าการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้าง ส่งผลให้ระดับความเชื่อมั่นต่อการบริหารประเทศลดลงอย่างต่อเนื่อง
ฝ่ายค้านยังนำ แต่ไม่ใช่สัญญาณเชิงบวกที่ชัดเจน
แม้ “ผลงานของฝ่ายค้าน” จะยังคงเป็นตัวชี้วัดที่ได้คะแนนสูงสุดที่ 4.35 คะแนน แต่เมื่อพิจารณาในเชิงแนวโน้มกลับพบว่าคะแนนลดลงจากเดือนก่อนหน้าเช่นกัน สะท้อนว่าประชาชนยังคงคาดหวังต่อบทบาทของฝ่ายค้านในฐานะกลไกตรวจสอบ แต่ความพึงพอใจต่อการทำหน้าที่ดังกล่าวเริ่มลดลง อาจเนื่องจากยังไม่เห็นผลงานที่ชัดเจนจากช่วงรัฐบาลรักษาการณ์ด้วยส่วนหนึ่ง
สถานการณ์นี้สะท้อนภาพการเมืองที่ยังไม่สามารถสร้าง “ความเชื่อมั่นเชิงระบบ” กล่าวคือ แม้ฝ่ายค้านจะมีบทบาทโดดเด่น แต่ก็ยังไม่เพียงพอที่จะสร้างความรู้สึกว่าระบบการเมืองโดยรวมมีประสิทธิภาพและสามารถตอบโจทย์ประชาชนได้
มิติสิทธิ เสรีภาพ และการมีส่วนร่วมถดถอย
ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับพื้นฐานของระบอบประชาธิปไตย เช่น สิทธิและเสรีภาพของประชาชน (4.32 คะแนน) และการมีส่วนร่วมของประชาชน (4.27 คะแนน) ต่างปรับตัวลดลง สะท้อนความกังวลของประชาชนต่อคุณภาพของกระบวนการทางการเมือง
การลดลงในมิตินี้มีนัยสำคัญ เพราะเป็น “ฐานรากของความเชื่อมั่น” หากประชาชนรู้สึกว่าการมีส่วนร่วมลดลง หรือสิทธิของตนไม่ได้รับการคุ้มครองอย่างเต็มที่ จะส่งผลต่อความไว้วางใจต่อทั้งระบบการเมืองในระยะยาว
ปัญหาเศรษฐกิจยังเป็นจุดอ่อนหลักของการเมืองไทย
ตัวชี้วัดที่ได้คะแนนต่ำสุดยังคงเป็นประเด็นเศรษฐกิจและปัญหาเชิงโครงสร้าง ได้แก่ การแก้ปัญหาความยากจน (3.49 คะแนน) ราคาสินค้า (3.54 คะแนน) และการแก้ปัญหาทุจริตคอร์รัปชัน (3.54 คะแนน) ซึ่งสะท้อนว่าประชาชนยังไม่เชื่อมั่นว่ารัฐสามารถจัดการกับปัญหาที่กระทบชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ขณะเดียวกัน ความคาดหวังต่อกระทรวงพลังงานที่สูงที่สุด (ร้อยละ 34.20) ยังย้ำให้เห็นว่าปัญหาพลังงานเป็น “ศูนย์กลางของความกังวล” และเชื่อมโยงโดยตรงกับค่าครองชีพและเศรษฐกิจโดยรวม
การเมืองไทยในภาวะ “ความเชื่อมั่นถดถอย”
เมื่อพิจารณาภาพรวมของดัชนีการเมืองไทยในเดือนมีนาคม 2569 จะเห็นได้ว่าประเทศไทยกำลังอยู่ในภาวะที่ความเชื่อมั่นของประชาชนถดถอยลงจากแรงกดดันทางเศรษฐกิจและพลังงาน ประกอบกับความรู้สึกว่าการบริหารจัดการของภาครัฐยังไม่สามารถตอบสนองต่อปัญหาได้อย่างทั่วถึง
การที่คะแนนลดลงในทุกมิติและยังคงอยู่ต่ำกว่ากึ่งกลางของมาตรวัด สะท้อนว่าประชาชนยังไม่เห็นสัญญาณของการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกอย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะในประเด็นที่กระทบต่อชีวิตประจำวัน
ดังนั้น ความท้าทายสำคัญของรัฐบาลในระยะต่อไป คือการเปลี่ยนสถานการณ์จาก “การประคอง” ไปสู่ “การแก้ปัญหาอย่างจริงจัง” โดยเฉพาะด้านพลังงานและค่าครองชีพ พร้อมทั้งสื่อสารอย่างโปร่งใสและชัดเจน เพื่อสร้างความเข้าใจและความเชื่อมั่นให้กับประชาชน
ในขณะเดียวกัน ฝ่ายค้านจำเป็นต้องยกระดับบทบาทจากการตรวจสอบไปสู่การเสนอทางออกเชิงนโยบายที่เป็นรูปธรรม เพื่อร่วมกันฟื้นฟูความเชื่อมั่นของระบบการเมืองโดยรวม มิฉะนั้นความไม่ไว้วางใจที่สะสมอยู่ อาจกลายเป็นแรงกดดันต่อเสถียรภาพทางการเมืองในระยะยาว
“จากผลการสำรวจดัชนีการเมืองไทยประจำเดือนมีนาคม 2569 พบว่า ดัชนีทุกตัวมีตัวเลขที่ลดลง ต่ำกว่าเดือนกุมภาพันธ์แทบทั้งหมดและเป็นที่น่าสังเกตว่า ประชาชนให้คะแนนดัชนีแต่ละตัว 25 ประเด็น ไม่ถึง 5 จากคะแนนเต็ม 10 มาตั้งแต่เดือนธันวาคม 2568 ทั้งนี้หากเรียงลำดับจากมากไปน้อยจะพบว่า ผลงานของฝ่ายค้านได้คะแนนมากที่สุด 4.35 แต่ก็ ลดลงจากเดือนธันวาคม 2568 ที่เคยทำได้ถึง 4.45 ขณะที่การแก้ปัญหาความยากจน ซึ่งเป็นประเด็นใหญ่และเป็นนโยบายการหาเสียงของทุกพรรคการเมืองในช่วงเลือกตั้ง กลับได้คะแนนเพียง 3.49 แม้จะมีคะแนนเพิ่มขึ้นทุกเดือนแต่ก็นับว่าน้อยมากและยังไม่ถึงครึ่ง ขณะที่กระทรวงพลังงานได้รับความคาดหวังมากที่สุดจากประชาชนสะท้อนให้เห็นถึงความเดือดร้อนของประชาชนภายในประเทศ ณ เวลานี้อย่างชัดเจน ซึ่งเป็นเรื่องที่รัฐบาลจำเป็นต้องแก้ไขอย่างเร่งด่วน และควรพูดความจริงกับประชาชนอย่างตรงไปตรงมา ถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้น และอธิบายถึงแนวทางแก้ไขที่ชัดเจน ฝ่ายค้านเองก็ควรแสดงบทบาทในการแสวงหาทางออกร่วมกับรัฐบาล มากกว่าการโต้คารมโวหารเพื่อชิงความได้เปรียบทางการเมือง และโดยเอาประชาชนที่กำลังเดือดร้อนมาเป็นตัวประกัน ซึ่งท้ายที่สุดแล้วประเทศไทย ก็ไม่ต่างอะไรกับรัฐที่ล้มเหลวในภาวะสงคราม”
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ยอดชาย ชุติกาโม
อาจารย์ประจำหลักสูตรรัฐศาสตร์
โรงเรียนกฎหมายและการเมือง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
